Uzmanından ‘Nemrut yanardağı’ uyarısı

uzmanindan nemrut yanardagi uyarisi

kapak 093534

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Öğretim Üyesi, Jeofizik Mühendisi Prof. Dr. Aydın Büyüksaraç, Bitlis’in Tatvan ilçesinin 2 bin 948 rakımdaki volkanik Nemrut Dağı’nın tepesinde yer alan kalderadaki ‘Buhar Bacaları’nın kuruması ile ilgili açıklamada bulundu. Büyüksaraç, “Nemrut yanardağındaki buhar bacalarının kuruması ya da vakit zaman ortaya çıkan sıcak su girişlerinin farklı noktalara kayması olayı, bölgenin tektonik bir etkileşim içerisinde olduğunun bir göstergesi” dedi.

Bitlis’te misyon yaptığı devirde Nemrut Kalderasıyla ilgili yürütülen birçok çalışmanın içinde yer alan ve çalışmaları yakında takip eden Prof. Dr. Aydın Büyüksaraç, İhlas Haber Ajansı’nın gündeme getirdiği Nemrut Kalderasındaki ‘Buhar Bacaları’nın kuruması olayı ile ilgili değerlendirmede bulundu. Nemrut yanardağındaki buhar bacalarının kurumasının ya da vakit zaman ortaya çıkan sıcak su girişlerinin farklı noktalara kayması olayının bölgenin tektonik bir etkileşim içerisinde olduğunun bir göstergesi olduğuna dikkat çeken Büyüksaraç, “Nemrut yanardağında günümüze kadar 31 adet aktiflik meydana gelmiştir. Bunların en yakını 350 yıl evvel meydana gelmiştir. Bundan sonra rastgele bir aktiflik görülmemiştir. Lakin bu uyuyan yanardağın faaliyete geçmeyeceği manasına gelmez” dedi.

Nemrut yanardağındaki volkanik tehlikenin denetim edilebilmesi için etrafında bir sismik ağ kurulması gerektiğine dikkat çeken Büyüksaraç, “Nemrut yanardağı Bitlis ili içerisinde yer almakta olup bugün için ‘uyuyan yanardağ’ olarak tanımlanmaktadır. Geçmişte etkin olmuş ve günümüzde de etkin olma potansiyeli olan ve aktivitesini sürdürmeyen yanardağ manasına gelir. Nemrut yanardağı ve kalderası bölgede epey değerli bir yere sahip olup hem turizm potansiyeli hem de doğal hoşlukları açısından ilgi çeken bir alandır. Nemrut yanardağının oluşumu çabucak Bitlis’in güneyinde yer alan Arap yarımadasının kuzeye gerçek bindirmesi sonucu bir tektonik süreç ile ortaya çıkmıştır. Hasebiyle burada meydana gelen tektonizma hala aktifliğini sürdürmekte olan bir tektonizma olup kuzeye gerçek bir basınç uygulama halinde ve jeolojik manasında bindirme olarak tanımlanmaktadır. Bu tesirin ortaya çıkardığı en kıymetli sonuç, bir dizi yanardağ tesirlerinin oluşmasıdır. Bunların en batı ucunda Nemrut yanardağı bulunur. Süphan, Tendürek ve Ağrı yanardağları da bu dizinin devamı halindedir. Nemrut kalderası içerisinde farklı oluşumlar ortaya çıkmıştır. Örneğin en bilinen ve görüneni göllerdir. Bu alan içerisinde 5 adet göl bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi sıcak göl olarak tanımlanmakta ve sıcak su girişleri ile öne çıkmaktadır. Öteki büyük göl ise yanardağın, Kalderanın epey büyük bir alanına yaklaşık yarısından fazlasını kaplayan bir alan içerisindedir. Buz mağarası, buhar bacalarının varlığı ise yanardağın aktif ve aktiflik gösterebilmenin potansiyelinin göstergesidir. Bu çeşit tesirler derin yapı ile ilişkilendirilmektedir” diye konuştu.

“BÖLGENİN TEKTONİK BİR ETKİLEŞİM İÇERİSİNDE OLDUĞUNUN BİR GÖSTERGESİ”

Kalderada son devirde gözlenen değişimlerin bölgenin tektonik bir etkileşim içerisinde olduğunu gösterdiğini söz eden Büyüksaraç, “Yaklaşık 1 milyon yıl evvel aktifliğinin birinci sefer öne çıktığı jeolojik kayıtlardan anlaşılan Nemrut yanardağı en son bin 600’lü yılların sonlarında etkin olmuş ve ondan sonra bir daha rastgele bir aktiflik göstermemiştir. Yaklaşık 350 yıllık süreç çok genç ve yakın bir tarihtir. Tarihî süreçte aktif olması yanardağın ileride de aktif olabileceğinin göstergesidir. Bunun yanı sıra son vakitlerde bilhassa buhar bacalarında buharın kesilmesi ya da vakit zaman ortaya çıkan sıcak su girişlerinin farklı noktalara kayması buranın tektonik bir etkileşim içerisinde olduğunun bir göstergesi olarak kıymetlendirilebilir. Buhar bacalarının kaybolmuş olması ya da aktifliğinin çıkmamış olması yanardağın bir aktiflik göstereceğini tam olarak söz etmez lakin yalnızca tektonik bir tesirin süregeldiğini, yalnızca bu alanı etkilemeye devam ettiğinin bir göstergesi olarak kıymetlendirilebilir. Yanardağın faaliyete geçebilmesi için farklı müşahedeler ortaya çıkması gerekir. Örneğin duman çıkışı, vakit zaman püskürmelerin olması ve zelzelelerin sıklıkla meydana gelmesi üzere aktifliklerin öne çıkması gerekir. Yakın vakit da İzlanda da 6 bin yıldır aktifliği olmayan bir yanardağın öncellikle 400 tane sarsıntının gerisinden lav püskürtmesi buna bir örnek olarak verilebilir. Yanardağlar birer derin yapı ile alaka kurmak için değerli noktalar içerisinde yer alır. Derindeki kayaçlar yüzeye yanlışsız çıkar ve yüzeyde gözlenmiş olur. Bu manasıyla hayli değerli bilgi kaynakları olarak değerlendirilir” dedi.

“UYUYAN YANARDAĞIN FAALİYETE GEÇMEYECEĞİ MANASINA GELMEZ”

Nemrut yanardağında da günümüze kadar toplam 31 adet aktiflik meydana geldiğine vurgu yapan Büyüksaraç, “Bunların en yakını 350 yıl evvel meydana gelmiştir. Bundan sonra rastgele bir aktiflik görülmemiştir. Bu uyuyan yanardağın faaliyete geçmeyeceği manasına gelmez. Bu bölgede jeoturizm manasında epey kıymetli bir yer tutan Nemrut yanardağının ve Kalderasının jeopark kapsamında kıymetlendirilerek bir an evvel turizme yönelik faaliyetlerinin arttırılması gerekir. Tıpkı vakitte aktifliğinin gözlenmesi için de jeopark çalışmaları çerçevesinde Nemrut’un etrafına sarsıntı istasyonlarının kurulması ve aktifliğinin gözlenmesi, su içeriğindeki kimyasal değişimlerin gözlenmesi bu bölgedeki birebir vakitte yanardağa bağlı inançlı çalışmalar içerisinde yer alacaktır” biçiminde konuştu.