Ukrayna’da Rus işgali altında yaşamak: ’35 yıl geriye gitmiş gibiyiz’

ukraynada rus isgali altinda yasamak 35 yil geriye gitmis gibiyiz h5KFBW2w

1664777909869 yeni proje 2022 10 03 t 091820

Paul Adams, BBC News

Rusya, Ukrayna’da işgal ettiği dört bölgeyi geçen hafta resmen ilhak ettiğini duyurdu. Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin, Herson, Zaporijya, Donetsk ve Luhansk bölgelerini “Rusya Federasyonu’nun dört yeni bölgesi” olarak ilan etti.

Putin, Cuma günü yaptığı uzun konuşmasında bu bölgelerin halkının artık “sonsuza kadar Rusya vatandaşı” olduğunu söyledi.

Bu bölgelerde günlük ömrün akışına dair sağlıklı bilgi akışı yok.

BBC, bu bölgelerde yaşayan milyonlarca şahıstan birkaçıyla konuştu; işgal altında ömrün nasıl olduğunu ve bu kentlerdeki ömrün ne kadar “Ruslaştığını” sordu.

BBC’nin konuştuğu bireylerin tamamı Rus işgaline ve ilhaka karşı şahıslar, lakin bölgede yaşayan herkesin bu görüşte olduğunu söylemek yanlışsız olmaz.

Moskova’nın teşebbüsüyle Eylül ayı sonunda bu bölgelerde yapılan referandumlardan Rusya’ya iştirak sonucu çıktığı açıklansa da, dinlediğimiz tanıklıklar ve geçmiş seçim sonuçları, Şubat ayından beri işgal altında olan bu bölgelerde yaşayanların kendilerini büyük oranda Ukraynalı gördüklerini ortaya koyuyor.

Haberdeki tüm isimler değiştirilmiştir.

4fccfbd0 42ae 11ed 9ae9 959994b8a64c

Boris hayatının büyük kısmını Herson’da geçirdi. Bizden ismini gizlememizi istiyor. Rus ordusu direnirken ve Ukrayna ordusu da buraya yaklaşırken, lokal halk çok derecede temkinli davranıyor.

Boris’le bir iletileşme uygulaması üzerinden yazışıyoruz.

Aylardır, Rus askerleri ve polisleriyle dolu bir kentte, profesyonel ve özel hayatını sürdürmeye çalışıyor.

Bu, çarpıcı zıtlıklarla dolu bir hayat.

Örneğin bir gün mesajlaşırken Boris sessizliğe gömülüyor, zira Rus denetim noktasından geçerken telefonundaki tüm kayıtları silmesi gerekiyor; “Silinmiş öğeler belgenizde bile sizi suçlayabilecekleri bir fotoğraf olmadığından emin olmalısınız” diyor.

İşgalin birinci aylarında kentte birçok kişi kayıplara karıştı. Bunlar, kentin yeni yargıçlarının, Kiev taraftarı olduklarını düşündükleri şahıslardı.

Boris, son vakitlerde kentteki “kayıp ilanlarının” azalmasından yola çıkarak, gözatıların nispeten düştüğünü iddia ediyor.

Kentin savaş öncesi 280 bin olan nüfusu, yarıya inmiş durumda.

Boris, geride kalanların birinci başlarda bu yeni duruma düzgün ahenk sağladıklarını söylüyor; “Halk kendi kurallarını koyuyor ve yetkililerden uzak duruyordu”.

“Dört, beş ay çok özgürlükçü bir toplumda yaşıyormuşuz üzere hissettik; kendi kendimize yetiyor, kendi kurallarımızı koyuyorduk” diyor.

Ancak bu hayat Temmuz ayı ortasında, kentin Rus bâtın servis elemanları ile dolmaya başlamasıyla son budu.

Rusya’nın teşebbüsüyle düzenlenen referanduma giden süreçte bu casusların sayısı arttı.

Boris “İçinde çok önemli adamların olduğu araçlardan dakikada 20 tane geçiyordu” diyor.

İşgalin kent hayatına beklenmedik yararları da olmuş; “Kent artık hakikaten boş ve beşerler inançlı halde bisiklete binebiliyor. Kıyamet sonrası gibi”.

Rusya işgali altındaki Herson’da yaşayanlar, hayatlarında bedel verdikleri şeyleri ellerinde tutabilmek için daima pratik tahliller üretmek zorunda.

Para bu manada düzgün bir örnek.

Moskova’nın Rus rublesi ısrarlarına karşın, bölgede Ukrayna grivnası hala yaygın olarak kullanılıyor.

Bir müddet, wi-fi kontağı olan kamyonetler halka Ukrayna bankalarına bağlanıp nakit grivna çekme hizmeti vermiş. Kamyonet sahipleri bu hizmetten yüzde 3 ila 5 ortası kurul alıyorlarmış.

Boris artık bu kamyonetlere muhtaçlık duyulmadığını, her şeyin ağızdan ağıza yayılarak halledildiğini söylüyor.

Ancak Rus rublesi de hayatlarına sızmaya başlamış zira birtakım fatura ödemelerini ruble olarak yapmak zorundalar. Bölgede hizmet veren tek bankalar da Rus bankaları.

Hesap açabilmek için Rusya pasaportu gerekiyor. Devlet kurumlarında çalışabilmek için de birebiri gerekiyor.

Boris “Bu yolla kentteki Ukraynalıların birçoklarını Rusya vatandaşlığına geçirmeye çalışıyorlar” diyor.

Herson’da tarihteki değerli Rus figürleri gösteren reklam panoları da göze çarpıyor.

Ancak Boris daha “sinsi” reklam görselleri kullanıldığına da dikkat çekiyor:

“Bazen ünlü birini reklam panosunda görüyorsunuz ve altında bu insanın Hersonlu olduğu, hayatını Rusya’ya adadığı yazılı oluyor. O insanın Hersonlu olmasıyla duyduğunuz gururu Rusya’yla bağdaştırmak istiyorlar”.

İlhak edilen topraklarda kültür, tarih ve şimdiki bilgi için de uğraş sürüyor.

Aileler çocuklarını online eğitim alabilecekleri Ukrayna okullarına yazdırmaya çalışıyor. Bu bölgelerde eğitim sistemi artık büsbütün Rusya’nın denetimi altında.

Boris “Çocuklar Rus internetini ve Batı’nın VPN’ini kullanarak online olarak Ukrayna okullarına devam ediyor, bu çok ironik” diyor.

Ukrayna’yla bağını devam ettirmeye çalışmak Boris’i son 6 aydır ayakta tutan şey olmuş: “Ya kendin harekete geçersin, ya da dağılırsın” diyor.

Ancak referandumlar onun umudunu yerle bir etmiş.

Çevresindekilerin referandumla ilgili ne hissettiğini sorduğumda “Panik, yerle bir olan umutlar, depresyon, hissizlik… Bu yıkıcı bir sonuç” diyor.

Herson’daki erkeklerin bir başka korkusu da, Putin’in ilan ettiği seferberlik ile “zorla silah altına alınmak”. Şu ana kadar yalnızca Rusya pasaportu almış olanlar askere çağrıldı fakat tekrar de halk telaşlı.

Boris gitmekle kalmak ortasında ikilemde olduğunu ve bir gün uyandığında Herson’un Ukrayna ordusu tarafından kurtarıldığını görmeyi umut ettiğini söylüyor; “Güvende olmak ve Ukrayna askerlerinin kente girdiği ana şahit olmak ortasında kararsız kaldım”.

Boris’i ayakta tutan umut kentin kurtarılması, lakin bu umudu Mariupol’de, Herson’un 418 km doğusunda canlı tutmak çok sıkıntı.

02546190 42bd 11ed 9ae9 959994b8a64c

Alex ismini kullanmak isteyen eski bir öğretmen “İşgalden sonra tüm hayatım yerle bir oldu” diyor.

Rusya çok şiddetli bir kuşatmanın akabinde Nisan ayında Mariupol’un denetimini ele geçirmişti.

Yine inançlı bir iletileşme uygulamasından irtibat kurduğumuz Alex “Ruslar apartman apartman dolaşıp Ukrayna’yla ilgili her şeyi yok ettiler” diyor; “Evimde Ukrayna sembollerini ve birçok kitabı yaktılar”.

Mayıs sonunda kuşatma bittiğinde Rus askerler kademeli olarak çekilirken, o devirde tek taraflı bağımsızlığını ilan etmiş olan Donetsk Halk Cumhuriyeti’nden Moskova yanlısı yöneticilere, kenti yönetme misyonu verildi.

O devirde Mariupol’de olan lakin Ağustos ayında kentten kaçan Daryna, “Şehir harabeye dönmüştü” diyor.

Elektrik ve su sorunu yaşanıyordu ve binlerce mesken yıkılmıştı. Enkazların üstünde cesetler duruyordu.

Daryna propaganda, gereklilik ve birtakım kent sakinlerinin Rus sempatizanlığı ile birlikte, Rusların kente tesir edebildiğini belirtiyor: “Birçok kişi işgalcileri destekliyor ve onlar için çalışıyor zira paraya gereksinimleri var ve açlıktan ölmek istemiyorlar”.

Konum olarak Rusya’ya daha yakın olması ve Donbas’ın güneyinde bulunması nedeniyle Mariupol’un Moskova ile bağları, Herson’unkinden daima daha derindi.

Yine de toplumsal medyada az da olsa direniş bildirileri görmek mümkün.

Ancak savaş Mariupol’u hem fizikî hem de duygusal olarak bitirmiş durumda. İyimserliğe rastlamak güç.

Alex “Çok umudumuz kalmadı zira beşerler buranın terk edildiğine inanıyor” diyor.

Mariupol’de savaşın sesi uzakta kaldı, Herson’a ise giderek yaklaşıyor. Tam ortadaki Enerhodar’da ise savaşın sesi hiç kesilmedi.

Rusya bu kenti ve büyük nükleer santralini Şubat ayında başlayan savaşın birinci evrelerinde denetimine geçirdi.

Son aylarda Rus ve Ukraynalı güçler Dinyeper Irmağı üzerinden karşılıklı top atışları yapıyor, Ukrayna Rusya’yı Zaporijya nükleer santralini kalkan olarak kullanmakla suçluyor.

Enerhodar halkı daima bir patlama kaygısıyla yaşıyor ve bu onları günlerini katı kurallar altında yaşamaya itmiş.

Maksym “Tüm işinizi gündüz saatlerinde bitirmeye çalışmanız gerekiyor. Akşamları sokaklar köpeklere kalıyor” diyor.

Kentte süpermarketler kıymetli ve istek görmeyen Rus malları ile doluyken, pazarlar yerli çiftçilerin eserleri ile dolu.

Ukrayna’nın yüzde 80’iyle irtibatı kopmuş olan Enerhodar’da zerzevat ucuz olsa da, et, peynir ve sütün fiyatı savaş öncesinin iki katına çıkmış.

Maksym “Artık parayı yalnızca besine harcıyoruz” diyor.

Kentte kalanların birçok yaşlı.

Emekli Natalya “Gidebilen herkes gitti, bilhassa çocukları olan kadınlar” diyor.

Natalya da kızını ve torununu özlüyor fakat Avrupa’da inançlı bir yerde oldukları için keyifli olduğunu söylüyor.

Kentte dört aydır doğalgaz yok, elektrik daima kesiliyor.

“Yedi aydır dünyanın geri kalanından ve medeniyetten soyutlandık, cep telefonları bile çok az çekiyor. İnternetin çekmesi tatil üzere bir duygu” diyor.

Ama haberleri takip etmek için elinden geleni yapıyor.

Ukraynalı askeri uzmanların isimlerini sayan Natalya “Kurtuluşumuz uzak değil” diyor.

Rus denetimindeki Melitopol, cepheden çok uzakta, işgal altındaki güney Ukrayna’da bir kent.

30’lu yaşlarındaki Toma, hasta annesine bakıyor; “İşgalin başlarında kalp hastası anneme ilaç bulabilmek için çok çabaladım” diyor.

Artık eczanelerin önünde daha az kuyruk var lakin Toma eczanelerin “kalitesiz” Rus eserleriyle dolu olduğunu söylüyor.

Annesinin gereksinimi olan beş ilaçtan dördü bulunmuyor.

Bu ilaçları Ukrayna’nın kuzeyindeki arkadaşlarına aldırıp, zahmetli ve tehlikeli bir seyahatle gidip teslim alması gerekiyor.

Toma, beşerler hayatta kalmak için gayret ederken Putin’in kelamlarının yer aldığı reklam panolarını görmenin “aşağılayıcı” olduğunu söylüyor:

“Sanki 35 yıl geri gitmişiz gibi”.

Ukrayna o devirde hala Sovyetler Birliği’nin kesimiydi.

Toma kentteki okulların da içler acısı durumda olduğunu aktarıyor.

Ruslarla iş birliği yapmayı reddeden öğretmen ve yöneticiler vazifeden alınınca, liyakata bakılmadan insanların bu vazifelere getirildiği örnekler veriyor: “Bir arkadaşımın çocuğunun sınıfına öğretmen olarak eski temizlikçiyi atadılar”.

Çocuklarını okula göndermek isteyen ailelere, çocuğun babasının pasaport ve adres bilgilerinin paylaşılması koşuluyla 10 bin ruble (yaklaşık 160 dolar) para teklif ediliyor.

Ancak Toma isyanın sınıflara da sıçradığını söylüyor:

“Çocuklar Rusça sözleri Ukrayna harfleriyle yazıyor, sırt çantalarına sarı mavi kurdeleler bağlıyorlar ve Rusya’ya meydan okuyan iletiler içeren aksesuarlar takıyorlar”.