Türkiye’deki güneş enerjisi kooperatifleri, ithal enerji yüküne ne kadar çözüm olabilir?

turkiyedeki gunes enerjisi kooperatifleri ithal enerji yukune ne kadar cozum olabilir T195YaUZ

kapak 140001

124718633 gettyimages 1001526660Getty Images Van’da bir güneş gücü üretim tesisi

Güç fiyatları süratle artıyor ve iklim krizi ile uğraşta kömür ve doğal gaza alternatif güç kaynakları ortasında güneş gücü giderek ilgi duyulan bir seçenek haline geliyor. Türkiye’de birtakım teşebbüsçüler güneş gücüyle çalışan güç kooperatifleri kuruyor.

Güç ve Olağan Kaynaklar Bakanlığı geçtiğimiz hafta Türkiye’nin güneş paneli üretiminde Avrupa’da birinci, dünyada dördüncü sırada olduğunu açıkladı.

Bakanlık, Türkiye’de yenilenebilir güç şurası gücünün yüzde 54’e yükseldiğini söylüyor.

Türkiye Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) ise güç üretiminde bu oranın sadece yüzde 35 oranında olduğunu belirtiyor, mevsimsel belirsizlikler ve kuraklığın bunda tesirli olduğunu aktarıyor.

Bakanlığın datalarına hidroelektrik santralleri kullanımı da dahil ediliyor.

Dünya Doğal Hayatı Muhafaza Vakfı (WWF) da dahil birçok etraf kuruluşu, hidroelektrik santrallerin inşaat ve işletme süreçlerinde tabiata ve insanlara yönelik çok büyük ve geri dönüşü mümkün olmayan tesirlere neden olduğunu belirtiyor. Etraf kuruluşları HES’lerin sürdürülebilir olmadığını söz ediyor.

EMO’nun 2022 datalarında güneş gücü konseyi gücünün yüzde 8 olduğu ortaya çıkıyor.

Yani Türkiye hala gücünün birçoklarını kömür ve doğal gazdan elde ediyor, bunun büyük bir kısmı da ithal ediliyor.

Pekala mahallî teşebbüsçüler tarafından kurulan yenilenebilir güç kooperatifleri, ithal güç yüküne ne kadar tahlil olabilir?

BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan EMO İdare Heyeti Lideri Becerikli Ulutaş, teorik olarak lokal ölçekte güneş ve rüzgardan güç üreten kooperatiflerin tahlil olabileceğini, fakat her yıl yüzde 8 oranında artan güç talebini uzun vadede bu formda bile karşılamanın imkansız olduğunu söylüyor.

124718628 gettyimages 1239413469Getty Images

Ulutaş, ekonomik büyümenin öncelik olarak görüldüğü toplumlarda yenilenebilir kaynakların da orijinal meseleler yaratabileceğine dikkat çekiyor.

Ulutaş, “Türkiye milletlerarası bağımlılık zincirinde çimento ve ark ocakları üzere güç canavarı sanayilerin kaynağına dönüşmüş durumda. Bunun yanı sıra yanlış kentleşme ve ulaşım siyasetleri ile kır-kent ve tarım-sanayi istikrarlarının bozulması talep tarafında rasyonel olmayan bir artış yaratıyor” değerlendirmesini yapıyor.

Uzman Ulutaş şu uyarıyı yapıyor:

“Güneş santrallerinde ve elektrikli araçların akülerinde gereksinim duyulan ender metaller için gerekli madencilik yeni etraf felaketlerine yol açabilir. Yenilenebilir güce geçişin de istikrarlı bir formda yapılması gerekiyor.”

KOOPERATİFÇİLİK NEDEN İLGİ GÖRMÜYOR?

Türkiye’de son devirde süratle artan güç fiyatlarına karşın Avrupa’da yaygın formda görülen güç kooperatifçiliği modeli şimdi ilgi görmüyor ve yalnızca 9 kooperatif faal formda çalışıyor. Uzmanlar hala birtakım mahzurlar olduğunu anlatıyor.

BBC Türkçe’ye konuşan Troya Yenilenebilir Güç Kooperatifi Lider Yardımcısı Dilek Özsoy Çakılcıoğlu, abone birleştirmesi yapılamadığını, yani farklı bölgelerde ve konutlarda yaşayan üyelerin ortak üretilen güçten faydalanamadığını söylüyor.

Çakılcıoğlu, lakin yan yana bulunan konutlarda yahut organize sanayi bölgelerinde üretilen gücün kendi içlerinde kullanılıp dağıtımının yapılabildiğini anlatıyor.

Olağan koşullarda kooperatiflerin ortak bir yerde kurdukları güneş yahut rüzgar santralinden üretilen enerjiyi şebekeye verip, şebekeden tüm üyelerine ulaştırdığını söyleyen Çakılcıoğlu, mahsuplaşma sonucunda üretimden fazla kullanılmışsa üyelerin ödeme yapması, güç artmışsa da satıştan üyelerin gelir elde etmesi gerektiğini aktarıyor.

Çakılcıoğlu, böylelikle tüm üyelerin şuurlu tüketici haline geldiğini ve güç verimliliğine dikkat ettiğini söylüyor ve devam ediyor:

“Aslında abone birleştirmesi dediğimiz teknik olarak çok kolay ve elektrik şirketlerinin bilgisayar programında ufak bir değişiklikle yapılabilir. Fakat bunun yapılması için kooperatiflerin devlet tarafından desteklenmesi, mevzuatın uygun hale getirilmesi ve hükümet siyaseti haline gelmesi gerekiyor” diyor.

Troya Kooperatifi üyeleri, TBMM Güç Komitesi’nin bu mevzuyu takibe aldığını belirtiyor, lakin birçok kooperatifin bu noktada tıkandığını belirterek sürecin hızlanması gerektiğini söylüyor.

“İHTİYACIMIZDAN KAT KAT FAZLA ELEKTRİK ÜRETEBİLİYORUZ”

Türkiye’de güç üretimine her an başlayabilecek olan, lakin suram etabında kalan 41 kooperatif var.

Dilek Çakılcıoğlu, Troya Kooperatifi’nin Çanakkale, Bursa, Yalova ve Balıkesir’de üyeleri olduğunu, hepsinin iklim krizi ve güç üretim metotlarını sıkıntı ettiğini ve buna tahlil üretmek için bir ortaya geldiğini anlatıyor.

Çakılcıoğlu, “Aramızda gemi kaptanı, kömür satıcısı, banka müdürü, avukat, mühendis, birçok alanda çalışan insan var fakat şimdilik mevzuatın değişmesi için bekliyoruz” diyor.

Kooperatif üyelerinin bir ortada bulunduğu ve üretime geçebilmiş örnekler de var.

Altınoluk Yenilenebilir Güç Üretim Kooperatifi kurucularından Ahmet Aktaş da, Çorum’da kurulan 600 kilowatt heyeti gücü olan güneş gücü santralinden 90 üyeye rahatlıkla yetecek kadar elektrik üretilebildiğini, artan elektriği ise şebekenin satın almasıyla üyelere yarar sağlandığını anlatıyor.

Aktaş, “Türkiye’de iklim krizinin tesirleri ve bilhassa kuraklık çok ağır bir halde hissedilecek, buna bir an evvel tahlil bulunması gerekiyor. Bu formül teknik olarak çalışıyor. Biz ihtiyacımızdan kat kat fazla elektrik üretebiliyoruz” diyor.

Öbür taraftan Türkiye’nin birinci ticari kooperatifi olan Kayseri Mobilyacılar Yenilenebilir Güç Kooperatifi, küçük mobilya üreticilerinin toplandığı Mobilyakent’teki imalat ünitelerinin 90 bin metrekarelik çatı alanında 18 bin güneş paneli ile elektrik üretiyor. Bu elektrik imalat üniteleri tarafından kullanılıyor.

Uzmanlar, milletlerarası şirketlerin artık iklim krizi ile uğraşlarında sürdürülebilir üretim yapan tedarikçileri tercih ettiğini ve bu cins teşebbüslerin çoğalması gerektiğini söylüyor.

İkea, 2021 yılında tedarikçilerinin yenilenebilir güç ile üretim yapabilmesi için takviye sağlayacağını açıkladı, 2030 yılına kadar karbon net sıfır amacına ulaşılmasını koşul koştu.

124712969 whatsappimage2022 05 12at5.28.00pm Kayseri Mobilyacılar Yenilenebilir Güç Kooperatifi

GİRİŞİMCİLİK MODELİ OLARAK KOOPERATİFÇİLİK

Milletlerarası etraf örgütleri ağı Yerküre Dostları (Friends of the Earth) ve Avrupa Yenilenebilir Güç Kooperatifleri Federasyonu REScoop’un yaptığı bir araştırmada 2050 yılına kadar Avrupa’daki gücün yüzde 40’ının yerelde, topluluk bazlı üretileceği belirtiliyor.

2018’de bu alana giriş yapan Yunanistan’da bugün neredeyse 800 yenilenebilir güç kooperatifi bulunuyor.

Almanya’da ise 2008 ile 2016 yılları ortasında 967 yeni güç kooperatifi kuruldu.

Avrupa Vatandaş Güç Kooperatifleri Federasyonu, Avrupa Birliği’nin (AB) iklim krizi ile gayretinde yerelde üretilen yenilenebilir güç kaynaklarını desteklediğini, birçok AB ülkesinin ise bu üretimi artırmak ve daha karlı bir hale getirmek için yeni siyasetler ve teşvikler sağladığını söylüyor.

Uzmanlar, kooperatifçiliğin değerli bir güç üretim tekniği olmasının yanı sıra bir girişimcilik modeli olarak da değerlendirilebileceğini belirtiyor.

2016 yılında kurulan İzmir Güç Kooperatifi, yenilenebilir güç kaynakları ile ısıtılan seralarda topraksız tarıma başlamayı ve ihracata yönelik domates üretimi yapmayı hedefliyor.

80 üyesi olan Çorum Yenilenebilir Güç Kooperatifi ise sıfır güç tüketen yeni konutların üretimi için Ar-Ge çalışmalarına başlıyor.

GÜNEŞ GÜCÜ FİYATLARI DÜŞÜYOR

Uzmanlar, son on yıl içinde güneş gücünün yüzde 80 oranında azaldığını ve en ucuz yenilenebilir kaynak haline geldiğini belirtiyor.

Küçük sermayeler kooperatifler vasıtasıyla bir ortaya gelerek büyük yatırımlara bir nebze daha kolay halde erişim sağlayabilse de uzmanlar bunun hala yüklü bir yatırım olduğunu ve devlet tarafından desteklenmesi gerektiğini vurguluyor. Öte yandan kooperatiflerin yerelde ekonomik gücü artırması ve istihdam sağlamasına da dikkat çekiliyor.

Güç ve Olağan Kaynaklar Bakanlığı geçtiğimiz hafta Türkiye’nin güneş paneli üretiminde Avrupa birincisi olduğunu açıkladı.

Üretilen panellerin büyük bir kısmı yurtdışına ihraç edilirken Türkiye’de yenilenebilir güç teşebbüsünde bulunmak isteyenler devletten bu alanda yeni siyasetler ve teşvikler beklediklerini söylüyor.