TTB: Kürtlere kanser tanısı geç konuyor

ttb kurtlere kanser tanisi gec konuyor UkY4G3Ng

odatv image 72 5a56354b3f4140

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Kurulu üyesi, Onkoloji Uzmanı Dr. Halis Yerlikaya, Doğu vilayetlerinde yaşayan bir bayan yurttaşı yazısına taşıdı. Okuma – yazma ve Kürtçe dışında bir lisan bilmeyen yurttaşın geç denetimler ve daha evvel yaşanan bağlantı problemlerinden ötürü hastaneye gitmediğini belirten Yerlikaya, kelam konusu yurttaşın düzgünleşme bahtının kalmadığını tabir etti.

Herkese anadilinde kanser bilgilendirmeleri yapılması gerektiğini söz eden Yerlikaya, “Kürt vilayetlerinde görülen kanser hadiselerin kıymetli bir kısmı Türkiye’nin öteki bölgeleriyle kıyaslandığında, hastalar metastatik evrede (ilerlemiş, yayılmış, 4. evre) başvuruyor” dedi.

Hadiselerin ilerlemesinde sosyokültürel etmenlerin yanısıra çeşitli nedenlerin de bulunduğunu belirten Yerlikaya, yazısında şu tabirleri kullandı:

“Bunun temel nedenlerinden biri bölgede tarama formüllerinin çok aktif kullanılmaması. Kanserin önlenmesine, kanser taramasının kıymetine ait, meslektaşlarımıza ve halka verilmesi gereken eğitimler çabucak hemen hiç yapıl(a)mıyor.”

İşte o yazı:

41 yaşında, 6 çocuk annesi bir hasta. Okumayı ve yazmayı bilmiyor, köyde yaşıyor, Kürtçe dışında rastgele bir lisan bilmiyor. Yaklaşık bir yıl evvel sağ göğsünde giderek büyüyen ağrısız sert bir şişlik oluyor. Daha sonra koltukaltında da şişlik fark ediyor. Pandemi periyodunda hastaneye gidişlerdeki zorluklar, virüs kapma korkusu, utangaçlık, daha evvel bir muayene sırasında bağlantı kuramamaktan kaynaklanan azarlanma, kitlenin ağrısız olması, çocukların bakımı derken doktora başvurmamış.

Hastamız şiddetli baş ağrısı, yaygın kemik ağrısı, bulantı-kusma, kilo kaybı, iştahsızlık üzere şikâyetler eklenince hastaneye başvuruyor. Yaptığımız tetkiklerde sağ göğüste maliğn kitle, tüm kemikler ve karaciğerde metastaz, çekilen beyin MRG’da çok sayıda beyin metastazı saptadık.

Beyne yayılım nedeniyle de ödem oluştuğunu tespit ettik. Göğüsten alınan biyopsi sonucunda hormondan bağımsız bir göğüs kanseri alt tipi tanısı konuldu. Hastaya beyin ödemine ait tedavi başladık. Radyoterapi uyguladık. Kemoterapi ve kemik güçlendirici ilaç tedavisi başlattık. Kemik metastazlarına bağlı kanda yükselen kalsiyum kıymeti olağana döndü. Şikâyetlerinde ve ağrılarında besbelli düzelme oldu. Lakin hastayı kuvvetli, yorucu bir süreç bekliyordu, natürel bizleri de. Kuvvetli tedavi süreçleriyle hastalığı denetim altına almaya çalışsak da bu evredeki bir hastanın büsbütün güzelleşme mümkünlüğü bulunmuyordu. Meğer bu senaryo çok farklı olabilirdi.

Üstte anlattığım süreç, yalnızca bir örnek. Maalesef neredeyse her gün bu türlü olaylarla karşılaşıyoruz.

İnsanlara anadillerinde kanser ile ilgili bilgilendirme yapılabilir, farkındalık yaratılabilseydi şayet; hastamıza yapılacak mamografi taramasıyla erken evrede kitle tespit edilebilir, yalnızca ameliyatla tedavi edilebilir ve hastamız kurtarılabilirdi.

Kanser bir insanın başına gelebilecek en berbat hastalıklardan biri. Türkiye ve dünyada önde gelen mevt nedenleri ortasında yer alıyor. Lakin bunların yanında kanser önlenebilir bir hastalık. Sigaranın bırakılması, sağlıklı beslenme, olağan beden tartısına sahip olunması, hareketli hayat formunun benimsenmesi ve çevresel, kimyasal kanserojenlerden kaçınmanın değerli ölçüde kanserden esirgeyici tesirlere sahip olduğunu biliyoruz. Haliyle yalnızca hayat biçimi değişiklikleri değil, çevresel faktörlerin de uygunlaştırılması gerekiyor. Münasebetiyle bu noktada hastalığın önlenmesine yönelik kollayıcı halk sıhhati çalışmalarının değeri katbekat artıyor.

Yıkıcı tesirini yaşamaya devam ettiğimiz COVID-19 pandemisi, bölgemizin içinde olduğu siyasal süreç, antidemokratik uygulamaların yol açtığı meseleler, yoksulluk, kimi yerlerdeki altyapı eksikliklerinden kaynaklı bulaşıcı hastalıklar, kalp-damar hastalıkları, posttravmatik gerilim bozukluğu vb. hastalıkları oluşturan birçok durumu düşündüğümüzde kansere yol açan etmenler ve kansere bağlı vefatlar art planda kalmakta, göz gerisi edilmekte.

Lakin her geçen gün daha fazla kişinin kansere yakalandığı ve ölümlerin de giderek arttığını gözlemliyoruz.

Çok sık görülen göğüs, kalın bağırsak, rahim ağzı kanserleri için semptom ve bulgu olmadan teşhis edilmeleri için tarama teknikleri bulunuyor. ‘Kanserden değil geç kalmaktan kork’ sloganı kıymetli bir gerçekliği tabir ediyor. Bunun için belirlenen yaşlarda önerilen taramaları yapmak kritik kıymette, böylece kanserin daha erken devirde birtakım belirtileri ortaya çıkmadan ve yayılmadan saptamak mümkün.

Belli risk faktörlerine sahip ve aşikâr bir yaşın üstündeki bireylerin erken teşhis için ve daha sonuç alıcı tedaviler için tarama yapmaları gereklidir. Hayat şekli değişiklikleri ve tarama sistemlerinin aktif kullanılmasıyla kanser önlenebilir ve erken teşhis edilebilir. Lakin Kürt vilayetlerinde görülen kanser hadiselerin kıymetli bir kısmı Türkiye’nin öbür bölgeleriyle kıyaslandığında, hastalar metastatik kademede (ilerlemiş, yayılmış, 4. Evre) başvuruyor.

Sosyokültürel etmenlerin yanında bunun temel nedenlerinden biri bölgede tarama sistemlerinin çok faal kullanılmaması. Kanserin önlenmesine, kanser taramasının ehemmiyetine ait, meslektaşlarımıza ve halka verilmesi gereken eğitimler çabucak hemen hiç yapıl(a)mıyor.

Anadilinde sıhhat hizmetinin verilmemesi, gerekli eğitimlerin yapılmaması, taramanın yapıldığı yerlerden uzakta yaşayanların taramadan haberdar olmamaları ve erişimde yaşanan kahırlar hastaların daha ilerlemiş ve tedavi edilemez kademede tabibe başvurmalarına yol açıyor.

OTORİTER TEKÇİ İDARE VE SINIFSAL EŞİTSİZLİK

Sıhhat alanında yaşanan bu eşitsizliğin birçok nedeni var. En temel neden, tekçi otoriter yönetme anlayışı. Sıhhatte eşitsizlikler, toplumun değişik bölümleri ve bireyler ortasında temelde sınıfsal olmakla birlikte, bölgesel, ekonomik, siyasal, inanç, cinsel yönelim, kültürel vb. farklılıklar temelinde ortaya çıkıyor.

Sağlıklı olma şartlarındaki eşitsizlikler, sıhhat hizmetlerine erişimde de yaşanıyor ve sonuç olarak toplumsal sıhhat seviyelerindeki eşitsizlikler birbirinden farklı biçimlerde görünür oluyor. Kimi vakit doğum kanamasına, tetanosa bağlı anne vefatları, kimi vakit ishal, kızamık ve zatürreden kaynaklanan bebek vefatları olarak, kimi vakit da daha ilerlemiş bir kanser hastalığı olarak.

Bu durum bayanlar açısından daha da katmerli bir biçimde yaşanıyor. Çok kolay bir taramayla iyileştirilebilecek hastaları kaybediyoruz. Pandeminin denetim altına alınamaması sonucunda rutin tarama programlarına nazaran tarama vakti gelen hastaların sıhhat kuruluşlarına başvuramadığı, kanser belirti ve bulgusu olabilecek kitle tespit eden pek çok kişinin “virüs bulaşır” telaşıyla sıhhat kuruluşlarına başvurmayı ertelediği gözleniyor.

Günlük klinik pratiğimizde pandemi sürecinin uzamasının da neden olduğu yeni teşhis alan hastalarda, lokal ileri evre ve metastatik olanlarında artış var. Tanısal sürecin gecikmesinin hastalığın seyri ve ömür müddetine olumsuz tesiri kaçınılmaz.

Tüm bu münasebetlerden kaynaklı, tekrar söyleyelim: “Kanserden değil geç kalmaktan kork”