Murat Ülker: Günlük hayatta kadın – erkek ilişkileri, laik miyiz?

murat ulker gunluk hayatta kadin erkek iliskileri laik miyiz

1664781793611 1

Yıldız Holding İdare Heyeti Üyesi Murat Ülker, sitesinden yayımladığı yazısında günümüzde bayan – erkek münasebetlerine değindi.  Ülker, “Genelde müslümanlar yüksek sesle karşı oldukları laikliği günlük hayatta yaşarken hiç rahatsız olmuyorlar, neden mi, bilmiyorum fakat ürküyorum” yorumunu yaptı. 

Ülker yazısında, ” kanısını lisana getirdi.

Ülker şu sözleri kullandı:

Sonuç olarak, çağdaş çağda flört, romantizm ve alakalar hiç kolay değil. Günümüzde  evliliklerin üçte biri online tanışarak gerçekleşiyor. Eşlerimizi teknoloji yolu ile bulmaya çalıştığımız bir çağdayız. Müslümanların işi ise daha güç. Evlilik dışı ve hatta öncesi cinsel bağlantıların kolaylığı ile giderilen cinsel muhtaçlıklar, hayatların birleştirilmesiyle daha çok bir manevi tatmin sunan evliliklerin önünde mahzur teşkil ediyor.

Ama genelde müslümanlar yüksek sesle karşı oldukları laikliği günlük hayatta yaşarken hiç rahatsız olmuyorlar. Neden mi, bilmiyorum ancak ürküyorum.

2015 yılında basılmış olan Aziz Ansari’nin Çağdaş Romance* kitabı fikirlerimi harekete geçirdi. Kitap çağdaş çağın romantizme yeni bakış açısını istatistikler, mülakatlar ve esprili bir lisan ile birleştirerek sunuyor. Ansari muharrir olmasının yanı sıra bir aktör ve komedyen. Televizyon mesleğine NBC’nin  Parks and Recreation dizisinde başlıyor, daha sonra Human Giant’ta başrolü oynuyor ve bir çok sinema ile mesleğine devam ediyor. Birinci güldürü albümü Intimate Moments for a Sensual Evening, 2010 yılında çıkıyor ve tıpkı sene MTV Sinema Mükafatlarını sunuyor. Netflix’te Master of None isimli gösterisinde bağlar üzerine kitabında ele aldığı müşahedelerini yansıtıyor. Bu kitapta Ansari’nin yazdıkları doğal ki Amerikalı olarak oradaki toplumsal hayatı ve tabirleri kullandığı bir anlatım stili; kültür farkının muazzam olduğunu düşünürsek kitaptaki birçok bahis ve yaklaşım size aykırı gelebilir. Lakin şunu da unutmamak lazım, artık içinde yaşadığımız dijital çağ hava, su üzere bir atmosfer halinde bizi kuşatıyor ve cazip nimetlerinden etkilenirken küresel bir köy haline gelen dünyamızda kültürel etkileşim ve yozlaşma önlenemiyor. Siz korunmak için uzleti tercih etseniz bile nesliniz etkileniyor. Bu durumlarda benim prensibim cesurca bir adım ilerleyerek çağın gereklerine hazırlanmaktır.

Ansari bir NYU sosyoloğu olan Eric Klinenberg ile şu anki aşk, flört, romantizm trendlerini araştırmak üzere iş birliği yapıyor. Bilhassa Reddit kapsamında oluşturdukları tartışma forumlarından ve yüz yüze mülakatlardan elde ettikleri bilgileri, ferdî öyküleri ve ileti örneklerini bu kitapta bir ortaya getiriyorlar. Bu bilgilere tanınan online tanışma aplikasyonlarından aldıkları istatistikleri ve kullanıcıların kıymetli ferdî süreçlerini dahil ediyorlar. Uzman görüşlerini ekleyerek günümüzün değişen romantizm manzarasına sosyolojik bir boyutta ışık tutuyorlar.

Günümüz teknolojisi elbet bayan erkek münasebetlerinin tabiatını çok değiştirdi. Toplumsal medyanın günümüzde çok ağır kullanılmasıyla münasebet formatlarında olsun, karşılıklı bağlantıda olsun pek çok değişiklik yaşanıyor. Ansari bugünle geçmişin kıyaslamaları ile flörtün (bizde, tanışma ve nişanlılık denebilir) ve evliliklere karar verme sistemlerinin değişimine dikkati çekiyor.  Değişimde yalnızca teknolojik gelişmelerin değil, ideolojilerin, toplumsal bakış açılarının farklılaşmasının da büyük rol oynadığını söz ediyor.

Özellikle geçmiş nesillerin daha genç yaşlarda evliliğe karar vermeleri, ekseriyetle eşlerini yaşadıkları mahallelerde tanımaları üzere ögelerin günümüzde değiştiğini vurguluyor. New Ypreork’da bulunan bir huzurevi sakinleri ile yaptığı yüz yüze mülakatlar, iştirakçilerin evlendikleri bireyler ile bir ya da iki blok yürüme arasında yaşadıklarını gösteriyor. 1932 yılı araştırma bilgileri de Philadelphia‘da yapılan evliliklerin üçte birinde çiftlerin birbirine yalnızca beş blokluk bir uzaklık içinde oturduğunu kanıtlıyor. Bizim küresel şirkette iş arkadaşlarımın ailelerine baktığımda değişik ırklardan eş, gelin, damat olduğunu ve değişik ülkelerde hatta kıtalarda yaşadıklarını gözlemliyorum.

Amerikalılar 1950lere nazaran ortalama beş yaş daha geç evleniyorlar, günümüzde evlilik kararı için daha ileri yaşlar bekleniyor. Türkiye’de şu anda ortalama evlenme yaşı erkeklerde 28, bayanlarda 25; teknoloji sayesinde eşler çok farklı coğrafik uzaklıklardan tanışabiliyorlar. Teknoloji eş adaylarına ulaşımı kolaylaştırıyor, fakat evlilik ve çocuk sahibi olmak ile ilgili niyetlerde toplumsal anlayış farklılığı değerli bir etkendir.

Bu değişimin en değerli göstergesi, aile hayat döngüsüne katılan yesyeni bir devir. Müellif,  bekar yetişkin ve evli yetişkin hayat periyotları ortasında ortaya çıkan bu bağımsız devri “yetişkinliğe geçiş” olarak isimlendiriyor. Huzurevinde yaptığı görüşmeler bilhassa evliliklerine kadar ailelerinin denetiminde, kuralları altında yaşayan bayanların bu periyodu yaşamadıklarının ve imkanları olsa bu bağımsız periyodu tercih etmekle kalmayıp, kendi kızlarına da önerdiklerini gösteriyor. Bu kuşağın farkına baktığımızda bu yeni bağımsızlık devri haricinde evlilik nedenlerindeki değişiklik dikkati çekiyor. Sosyoloji uzmanı “marriage-go-round” isimli kitabın muharriri Andrew Cherlin eski devirlerde evliliği arkadaşlık, yoldaşlık gözü ile bakılan bilhassa bayanlar açısından hayattaki muvaffakiyetin bir göstergesi olarak yorumluyor. Örneğin 1960larda yapılan bir anket çalışmasında bayanların %76’sı, erkeklerin %35’i aşık olmadıklarla bireylerle evlenebileceklerini itiraf ediyor.

Genç jenerasyonlar mesajlaşmayı telefon açmaya tercih ederken bu bağlantı biçiminin olumsuz taraflarıyla başa çıkmak zorunda kalıyorlar. Mesajlaşmanın bağlantıda yarattığı en kıymetli mahzur, kişiyi temel olduğu kimlikten farklı sunabilmesidir. Örneğin bir çok erkek olağan hayatlarında yüz yüze asla tercih etmeyecekleri halde, mesajlaşmada süratli bir biçimde saldırgan cinsel içeriklere geçiş yapabiliyor. Başka taraftan, iletileşme, bilhassa de gramer kusurları ile dolu olduğunda, yargılama ve bağlantı yanılgılarına yol açabiliyor. Bir başka mevzu da erkeklerin yaratıcılık ve estetikten  uzak mesajlaşmalarına (erkekler çoğunlukla “naber” diyerek başlıyor) bayanların daha birinci basamakta olumsuz reaksiyon vermeleridir. Gençler vakitlerinin büyük bir kısmını internet ve toplumsal medyada geçiriyor. Bu durumda birinci yüz yüze tanışma öncesi epeyce kapsamlı bir araştırma yapma imkanları oluyor. Bugün kolay bir Google araması ile birçok bilgi, uygun ya da berbat, bir tık ötemizde. Günün sonunda, açık fikirli olarak, kişinin online varlığının gerçek yaşantısından epeyce farklı olabileceğini göz önüne almak gerekiyor. Acaba gençlerimize toplumsal medyada tvit neden ve nasıl yazılır yahut yazılmaz, toplumsal medyada etik olmayan davranışlar vb mevzularda, eğitimi mi versek? Malum hem lisede hem üniversitelerde mecburi kompozisyon dersleri hala verilmekte, prezantasyon ve hitabet dersleri de seçmeli sunulmaktadır.

Günümüz dünyasında araştırmalar tüm evliliklerin üçte birinin artık online tanışmalar sayesinde gerçekleştiğini gösteriyor. Online tanışmalar sayıca iş, okul ve arkadaş ortamlarındaki tanışmaların toplamından daha fazladır.

Ansari ebeveynlerinin 25 yıl süren ilgilerinin başlangıcında sınırsız seçim talihlerinin olmadığını, hatta görücü yöntemi evlendiklerini anlatırken, aslında parmak ucumuzda yer alan çok sayıda seçim bahtının bizi tatminsizliğe sürükleyebileceğinin altını çiziyor. Daima daha uygun bir imkanı kaçırıyor hissi ile anı yakalamanın mümkün olmadığını belirtiyor. Prof. Barry Schwartz, psikolojide daha çok seçeneğin daha çok mutsuzluk demek olduğunda hem fikir. Çok fazla tercih imkanı, bizi şaşkına çeviriyor, bunaltıyor. Ansari bu niyetini ispat etmek ismine, yaşayanların seçeneklerinin daha az olduğu daha küçük kentleri araştırıyor. Araştırmalar, bu pozisyonlarda evlilik yaşının ulusal ortalamanın altında kaldığını gösteriyor. Fakat yaptığı araştırmalar, buralarda yaşayanların da seçenek azlığından şikayetçi olduklarını gösteriyor. Demek ki bu ince işlerde tüm dünyada seçenek çok da olsa yok da olsa daima bir memnuniyetsizlik var. Hele evlilik dışı ve hatta öncesi cinsel bağların kolaylığı ile giderilen cinsel muhtaçlıklar, hayatların birleştirilmesiyle daha çok bir manevi tatmin sunan evliliklerin önünde mahzur teşkil ediyor. Lakin asla boşanma olmayan katolik nikah yahut boşandığında bireylerin artık tek başına misal imkanlarla yaşamasına imkan vermeyen uygar kanun hususları insanları evlenmekten alıkoyuyor. Lakin Batı dünyasındaki kontratlı beraberlikler de aslında bizdeki nikah üzere addedilmelidir.

Günümüzün en büyük sorusu, tüm bu seçenekler ortasından şahısların kendileri için tam tamına uygun olan, hayat uzunluğu yanlarında takviye olacak eşi nasıl bulabilecekleri. Sonrasında ise araştırmalar, balayı fazının 1 yılla 18 ay ortasında değiştiğini gösteriyor. Bu tutkulu faz sona erdiğinde arkadaşça ahengin paylaşıldığı yeni bir sevgi başlıyor. Pek çok kişi bu ahengin gelişmesi için gereğince çaba göstermeyerek alakayı sonlandırıyormuş. Gelişmiş ülkelerde gördüğümüz (Avrupa ve Japonya gibi) evlilik oranlarındaki azalışı bu çabanın gösterilmemesine bağlayabiliyoruz.

Diğer taraftan birtakım psikologlar, insanların tek eşlilik için yaratılmadığını savunuyor. Müslümanlar ise çok eşliliği ve cennetteki hurileri tartışıyor.

Sonuç olarak, çağdaş çağda flört, romantizm ve ilgiler hiç kolay değil. Müslümanların işi ise daha güç. Eşlerimizi  teknoloji yolu ile bulmaya çalıştığımız bir çağdayız. Unutulmaması gereken, bağlantılar dijital olsa dahi, telefondaki bildirinin gerçek gereksinim ve hisleri olan bir beşerden geldiği gerçeği.  “Gönder” butonuna basmadan vereceğiniz izlenimi dikkatle düşünmeniz gerekiyor. Ne çok istekli ve sabırsız ne de çok ilgisiz gözükmemeniz gerekiyor. Ancak nihayetinde münasebetlerin ilerlemesi için gereken uğraşı ve ihtimamı göz arkası etmemek gerekiyor.

Ama genelde müslümanlar yüksek sesle karşı oldukları laikliği günlük hayatta yaşarken hiç rahatsız olmuyorlar. Neden mi, bilmiyorum ancak ürküyorum.

Bir düşünsenize tüccar ve endüstrici süreçlerinde helal-haramı yok sayarsa, inşaatçı projelerinde aile ömrünü ve etraf kaidelerini göz önüne almazsa, hazır giyimci müslümanlara uygun seçenekler sunmazsa, yürütme ve yargı süreçlerinde ve kararlarında helal-haramı gözetmeden ulülü soruşturmadan yaşıyorsa, bu müslümanların sözde(!) laik bir hayat yaşadıklarını işaret ediyor bana. Doğal itiraz edenler, hayır o denli değil diyenlerimiz vardır, hürmet duyarım. Esasen emelim kimseyi eleştirmek değil, ancak şunu sormak istiyorum; o halde “öyle değil” diyenler biz kıymetlerine nasıl yardımcı olacaklar? Çünkü malum hepimiz tıpkı gemideyiz.”