Mitoz Bölünme Nedir? Evreleri ve Özellikleri Nelerdir?

mitoz bolunme nedir evreleri ve ozellikleri nelerdir etUS9GX4

mitoz bolunme nedir ozellikleri evreleri 1659133082

Tek ya da çok hücreli canlılar için bölünme, çoğalabilmenin tek yoludur. Bu bölünme çeşitlerinden biri de mitoz bölünmedir. Mitoz bölünme, çeşitli evreler sonrası gerçekleşir.

İçinde organellerin bulunduğu dışında ise kendini koruyan zarla çevrili olan hücre, birinci oluştuğu andan itibaren büyümeye başlar. İçindeki organellerin ve çekirdeğin vakit içinde gelişmesiyle birlikte artık bölünme vakti gelmiş demektir. Pekala mitoz bölünme nedir? Gelin evrelerine ve özelliklerine yakından bakalım.

Mitoz bölünme nedir, evreleri ve özellikleri nelerdir?

Mitoz bölünme nedir?
Mitoz bölünme nasıl gerçekleşir?
Peki mitoz bölünmenin sırasıyla evreleri nelerdir?
Interfaz
Profaz
Prometafaz
Metafaz
Anafaz
Telofaz
Mitoz bölünmenin temel özellikleri nelerdir?
Organizmanın büyümesini sağlar
Hücre tamirini sağlar
Hücreyi yenisiyle değiştirir
Hücre bölünmesi döngüsünün denetimini gerçekleştirir
Mitoz bölünmenin önemi

Temelden başlayalım, mitoz bölünme nedir?

Mitoz bölünme, tek bir hücrenin bölünerek iki özdeş hücreyle sonuçlandığı hücresel bölünme sürecini tabir eder. Eş olarak, her iki hücrenin de birebir sayıda kromozoma ve genetik içeriğe sahip olduğu manasına gelir.

Başlangıçta mitoz terimi, muhakkak mantarlar üzere birtakım hücrelerde ve birçok böceğin döllenmiş yumurtalarında olduğu üzere, sırf sitokinez (sitoplazma bölünmesi) eşliğinde olmayan nükleer bölünmeyi tabir ediyordu. Artık ise mitoz terimi, hücre bölünmesi terimi ile birbirinin yerine kullanılmaktadır. Bununla birlikte, cinsiyet hücrelerini içeren diğer bir hücre bölünmesi olan mayoz formu olduğu için her vakit kullanılabilir değildir.

Mitoz bölünme nasıl gerçekleşir?

Mitoz bölünme, somatik hücrelerde, bilhassa çekirdekte gerçekleşir. Hücre, iki özdeş yavru hücrenin oluşumuyla sonuçlanan bir dizi mitotik olaydan geçer. Bu mitotik evreler eşey olmayan her canlı hücresinde birebir olmakla birlikte bitkilerde farklıdır. Bitkilerde tüm mitotik olaylardan evvel ön faz denilen bir evre gerçekleşir.

Peki mitoz bölünmenin sırasıyla evreleri nelerdir?

  • Interfaz
  • Profaz
  • Prometafaz
  • Metafaz
  • Anafaz
  • Telefaz

Interfaz:

9578e37d3bdf554665ed359f3dc0f9ab78914078

Hücre mitoz bölünmeye başlamadan evvel hücredeki DNA, hücre bölünmesi için hazırlanırken kopyalanır ve iki özdeş kromozom seti oluşur. Çekirdeğin dışında her biri bir çift merkezcil içeren iki sentrozom bulunur, bu yapılar hücre bölünmesi süreci için kritik değere sahiptir. Interfaz kendi içinde 3 basamağa ayrılır;

G1 fazı, DNA’nın sentezlenmeden evvelki kademedir. S fazı DNA sentezinin gerçekleştiği basamaktır. Daha evvelki bölünme sonucunda oluşmuş yeni hücrenin büyüyerek normal faaliyetlerini devam ettirdiği evredir. Yani ATP, RNA, protein, enzim ve organel sentezleri gerçekleşir. S fazı DNA sentezinin ve replikasının gerçekleştiği etaptır. Hücre bölünme olgunluğuna eriştiğinde çekirdekten sinyal molekülleri sayesinde bölünme buyruğu gelir. G2 fazı ise DNA sentezinin bittiği, DNA replikasyonunun denetim edildiği ve profazın başladığı evredir. Burada da ATP, RNA, protein ve organel sentezleri devam eder.

Profaz:

acd9e48caea6302c3e164f401a534a8d30383c02

Profaz, S ve G2 evrelerinden çabucak sonra gerçekleşir. Kromozomlar, mikroskop altında kolaylıkla görünebilen X halindeki yapılara evrilir. Her kromozom, birebir genetik bilgiyi içeren iki kardeş kromatitten oluşur. Daha sonra kromozomlar eşleşir, böylelikle her kromozomun her iki kopyası bir ortada olur. Profaz sonunda, hücredeki çekirdeğin etrafındaki zar, kromozomları hür bırakarak çözülür. Burada çekirdek zarı parçalanmaya başlar.

Prometafaz:

1cc51e54b1f8d0e34341711e03a593d16054d784

Prometafazda artık çekirdeği saran zar büsbütün parçalanır. Sentromerden uzanan mikrotübüller kromozomlara ulaşır.

Metafaz:

2029417f77edcc4c87638e3a856ed4fd4e656b5e

Kromozomlar hücrenin merkezi olan ekvator boyunca düzgün bir halde uzunluktan boya sıralanır. Mikrotübüller kromozomları eşit bir kuvvetle çeker. Böylelikle oluşacak her yeni hücre kromozom alabilecektir.

Anafaz:

e7bf5b9b9306b4a3c6fcd66447a89f581e69219f

Kardeş kromatitlerin ayrılması, artık anafazın başladığını gösterir. Bu kardeş kromatitler, küçük çekirdeklerin kromozomu haline gelir. Kardeş kromatitler daha sonra bir kromatidi bir kutba ve öteki kromatidi karşı kutba çeken mitotik iğ tarafından ayrılır. Bu evrede hücre, yeni oluşan hücrelerde her bir eş kromozom olduğunu doğrular.

Telofaz:

530ab886a0ea9ccf15d233d14a488328e9493a9e

Oluşan hücrelerin kutuplarına kardeş kromozomların çekilmesi ile başlar. Bu evrede ana hücredeki üzere çekirdekte bulunan kromozomlar etrafında çekirdek zarı oluşur. Böylelikle kromozomlar sitoplazmadan ayrılmış olur.

Ayrıca bu evrede kromozomlar tekrar çözülür. Mitotik iğ iplikleri kaybolur. Her yavru hücresinde çekirdekçik yeniden meydana gelir. Tüm bunlardan sonra final kademe olarak hücre sitoplazmasının bölündüğü evre olarak bilinen sitokinez başlar. Sitokinez evresi bazen anafaz evresinde de başlayabilir.

Mitoz bölünmenin temel özellikleri nelerdir?

  • Organizmanın büyümesini sağlar
  • Hücre tamiratını sağlar
  • Hücreyi yenisiyle değiştirir
  • Hücre bölünmesi döngüsünün denetimini gerçekleştirir

Organizmanın büyümesini sağlar:

Yetişkin bir insan milyarlarca hücreden oluşur ve bedendeki tüm hücreler aynı genetik bileşene sahiptir. Bu genetik stabilite mitoz bölünme ile sağlanır. Bedendeki bu hücreler, mitoz ile birinci hücre zigotundan oluşur. Zigot, genetik olarak özdeş yavru hücreleri oluşturmak için mitozla bölünme gerçekleştirir.

Hücre tamirini sağlar:

Dışarıdan gelen darbeler, yaralar hücreleri öldürür ya da hasar verir. İşte bu hasar alan ya da ölen hücrelerin yeri tıpkı genetik kaliteye sahip birebir tip hücrelerle değiştirilmelidir. Bu mitoz bölünme ile sağlanır.

Hücreyi yenisiyle değiştirir:

Kan hücrelerini örnek alalım. Kırmızı kan hücrelerinin 120 günlük bir ömrü vardır. 120 günden sonra yeni hücrelerle değiştirilmelidir. Bu hücre değişimini mitoz bölünme sağlar. Emsal biçimde cilt hücreleri de daima olarak değiştirilir.

Hücre bölünmesi döngüsünün denetimini gerçekleştirir:

Hücre döngüsü genlerle denetim altında tutulur. Özel sinyal molekülleri G1, G2 ve M olmak üzere 3 denetim noktasında döngünün sorunsuzca devam etmesini sağlar. Bu noktalardaki dur ve devam sinyalleri ile hücre döngüsü düzenlenir. G1 denetim noktasında hücre kâfi büyüklüğe ulaşmışsa devam sinyali verilir.

G2 denetim noktasında DNA hasarı ve hücre büyüklüğü denetim edilir. Sorun yoksa devam sinyali verilir. M denetim noktasında kinetokorların iğ ipliklerine tutunması denetim edilir. Sorun yoksa devam sinyali verilir. Hücre döngüsünün denetimi rastgele bir nedenle bozulması kanser oluşumuna neden olur. Bu hücreler, bölünme sinyallerine karşılık vermezler daima bölünerek tümör oluşumuna ve dolayısı ile kanser hastalığının ortaya çıkmasına neden olurlar.

Mitoz bölünmenin değerine yakından bakalım:

757decd8cc3b07224989aeb3bfe2924c9306e83a

Çekirdek ve sitoplazma ortasındaki istikrar mitoz bölünme ile sağlanır, böylelikle hücrenin formu ve boyutu değişmez. Çok hücreli organizmalarda, tek hücreli bir zigot, çok hücreli bir embriyoya dönüşür. Birebir süreci tekrarlayarak embriyo sonunda çok hücreli organizmayı oluşturur. Zigotun bir yetişkine dönüşmesinden sorumludur. Çok hücreli organizmada üreme organları oluşturur. Ökaryotik organizmada üreme bu süreçle gerçekleşir. (Klamidomonas’ta olduğu gibi).

Mitoz bölünme, bir organizmanın tüm hücrelerinde kromozomların nicel ve nitel dağılımını sağlar. Bir organizmanın tüm beden hücrelerinde sabit sayıda kromozomu korur. Organizmaların rastgele bir yarası yahut kırılmış kısmı mitoz ile süratle tamir edilebilir. Tümör, kanser üzere hastalıklar denetimsiz mitoz bölünmeden kaynaklanır.

Mitoz bölünme, genetik olarak benzeri yavruların üretiminde kullanılır. Örneğin, hidra ve mayanın tomurcuklanması, amipte ikili bölünme vb. Mitoz bölünme, cinsel olarak üreyen organizmanın tek bir hücreden cinsel olarak olgun bir bireye büyümesini ve gelişmesini sağlar. Bu, organizmaların jenerasyonlar boyunca üremeye devam etmesini sağlar. Hücrenin DNA ve RNA içeriği ortasında bir istikrarın korunmasına yardımcı olur.