Manyetik Alanı Tersine Çevirebilen Kara Delik Keşfedildi

manyetik alani tersine cevirebilen kara delik kesfedildi LCZevwLM

kara deliklerin manyetik alanlarini tersine cevirebildigi kesfedildi 1652522586

Son derece güçlü ‘kozmik motorlar’ diyebileceğimiz kara delikler, insanların en çok merak ettiği, en gizemli kozmik cisimlerin başında geliyor. Bu son derece güçlü yapılar, unsurun güçlü yer çekimi ve manyetik alanları ile etkileşiminden kaynaklı olarak, kuasarların ve öbür etkin galaktik çekirdeklerin (AGN’ler) gerisindeki enerjiyi sağlıyor.

Teknik olarak konuşacak olursak kara deliklerin kendilerine ilişkin bir manyetik alanı yokken, kara deliği çevreleyen ağır plazmanın manyetik alana sahip olduğu biliniyor. Kara deliğin etrafında dönen bu plazma, içindeki yüklü parçacıklar sayesinde bir elektrik akımı ve manyetik alan oluşturuyor. Plazma akışının tarafının resen değişmediği gerçeği ise, manyetik alanın son derece stabil olduğu manasına geliyor. Lakin keşfedilen son bilgilere nazaran gökbilimciler, tüm manyetik alanını bilakis çevirebilen muhteşem kütleli bir kara deliğin varlığına dair ispatlar bulmuş olabilir üzere gözüküyor.

Gökbilimciler, yüz milyonlarca ışık yılı uzaklıktaki bir galaksinin ansızın ‘parladığını’ fark etti

7980123dd1f539c768f0450daddb4ed50a941d66

Son vakitlerde gökbilimciler dünyası, manyetik alanını bilakis çeviren bir kara deliğin varlığına işaret eden deliller karşısında şoka uğramış durumda.

Temel olarak, bir manyetik alanı, kuzey ve güney kutbu olan kolay bir mıknatısta olan manyetik alan üzere düşünülebilirsiniz. Bir manyetik karşıt çevirme ise, bu hayali kutbun istikametinin dönmesi ve manyetik alanın istikametinin değişmesi olarak tanımlanabilir. Bu tesir, yıldızlar ortasında epey yaygındır. Mesela gezegenimizin modülü olduğu Güneş Sistemi’nin ana yıldızı olan Güneş, manyetik alanını her 11 yılda bir aksine çevirir. Hatta Dünya bile birkaç yüz bin yılda bir manyetik tersinme geçirir.

Lakin bu durumun üstün kütleli kara delikler için mümkün olmadığı düşünülüyordu. En azından şimdiye kadar. Otomatik bir gökyüzü araştırması, 2018 yılında, 239 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside ani bir değişiklik tespit etti. 1ES 1927+654 olarak bilinen gökada, görünür ışıkta eskisine nazaran 100 kat daha parlaktı. Keşfedilmesinden kısa bir mühlet sonra Swift Gözlemevi, galaksinin ışığını X-ışınları ve ultraviyole ile yakaladı. Bölgeye ait arşiv müşahedeleri araştırması ise galaksinin aslında 2017’nin sonlarına gerçek aydınlanmaya başladığını ortaya çıkardı.

Kara deliklerin manyetik alanını aksine çevirebildiğini gösteren birinci deliller

76def4dbf42fe4bce86a24b61beb8d87b6bd9cc8

O vakitler bu ani parlamaya neden olan şeyin, galaksinin üstün kütleli kara deliğinin yakınından geçen bir yıldız olduğu düşünülüyordu. Teoride böylesine yakın bir müsabakanın, yıldızı parçalaması ve kara deliğin yığılma diskindeki gaz akışını bozacak bir gelgit bozulmaya yol açması gerekiyordu. Lakin kelam konusu yeni çalışma, durumun bundan çok daha farklı olabileceğini gösteriyor.

Araştırma grubu, radyodan X ışınlarına kadar tüm ışık spektrumu boyunca galaktik parlamanın müşahedelerini inceledi. Bu inceleme sırasında takımın dikkatini çeken şeylerden birisi, X-ışınlarının yoğunluğunun çok süratli bir halde düşmesiydi. X-ışınlarının ekseriyetle ağır manyetik alanlar içinde spiral oluşturan yüklü parçacıklar tarafından üretildiği göz önüne alındığında ise bu, akıllara kara deliğin etrafında manyetik alanda ani bir değişiklik meydana gelmiş olabileceğini getirdi.

Bununla birlikte grup, tıpkı vakitte galaksideki görünür ve ultraviyole ışık yoğunluğunun arttığını gözlemledi. Bu da kara deliğin toplanma diskinin kesimlerinin daha da ısındığını gösterir; fakat bu bahsetmiş olduğumuz tesirlerin hiçbiri, kestirim edildiği üzere bir gelgit kesintisi olayı sonucunda yaşanması beklenen tesirlerden değildir.

d829110a85f624c2147ab95853219c19c49fa72f

Eldeki datalara bakacak olursak, gökbilimciler, manyetik aksi çevirme teorisinin bu duruma çok daha uygun olduğunu düşünüyor. Takımın bahse dair yapmış olduğu açıklamalara nazaran, bir kara delik birikim diskinin manyetik alanında bir aksi dönüş yaşanması halinde, alanın birinci olarak birikim diskinin dış kenarlarında zayıflamalar meydana gelmesi gerekiyor. Bunun sonucunda ise disk, daha verimli bir formda ısınabiliyor. Buna ek olarak, daha zayıf bir manyetik alan, yüklü parçacıklar tarafından daha az X-ışını üretildiği manasına geliyor. Manyetik alanın bilakis dönmesi tamamladıktan sonrasında ise disk, özgün durumuna geri dönüyor.

Elde edilen bu deliller, bir galaktik kara deliğin manyetik olarak bilakis çevrilebildiğini gösteren birinci müşahedeler olarak öne çıkıyor. Artık bu durumun mümkün olduğu bilinse de, ne kadar sıklıkla meydana geldiği şimdi bilinmiyor. Araştırmacılar, bir galaksinin kara deliğinin manyetik alanını kaç kere bilakis çevirebildiğinin anlaşılması için çok daha ayrıntılı müşahedelerin yapılması gerektiğini tabir ediyor.