Lübnan seçimleri: Gençler ekonomik krize karşı ‘intikam’ istiyor

lubnan secimleri gencler ekonomik krize karsi intikam istiyor FwLdWLLT

1652470096371 bb chttps www bbc com turkce haberler dunya 61435179

Lübnan’da 15 Mayıs seçimlerine çok az bir müddet kaldı. Bu, siyasi değişim davetinin güçlendiği 2019 protestoları ve 2020’deki Beyrut Limanı patlamasından beri yapılacak birinci genel seçimler olacak.

Bilhassa genç aktivistler, seçmenlere ülkede var olan krizlerden sorumlu olduğunu düşündüğü siyasetçilerden “intikam” alma davetinde bulunuyor.

Pekala Pazar günü yapılacak seçimler öncesinde öne çıkan hususlar neler?

‘Herkes üç dört işte birden çalışıyor’

Dünya Bankası’na nazaran Lübnan iktisadı, 1850’lerden beri bir ülkenin yaşadığı en berbat ekonomik krizlerinden biriyle karşı karşıya.

Birinci kere oy kullanacak olan 23 yaşındaki Beyrutlu aktivist Nathalie Abou Harb, “Pek çok insan yalnızca temel muhtaçlıklarını karşılamak için üç, dört ya da beş işte birden çalışıyor” diyor.

Taban fiyatın 800 bin Lübnan lirası olduğunu, buna rağmen bir depo akaryakıtın ise 500 bin Lübnan lirasına doldurulduğunu hatırlatan Nathalie, “Eğer sadece taban fiyat kazanıyorsanız, otomobilinizin akaryakıtın iki sefer tam olarak dolduramazsınız” şeklinmde konuşuyor.

124678460 eb5bd3e1 b802 45af a27e 15ffd6b3b1d4Getty Images Lübnan’da ekmek ya da gaz almak için uzun kuyruklar oluşuyor.

Koronavirüs pandemisinden evvel bile ülkenin iktisadı bir çöküşe hakikat gidiyordu.

Memleketler arası Para Fonu’nun (IMF) Ekim 2019’daki açıklamasına nazaran nüfusun yaklaşık üçte biri yoksulluk sonu altında yaşıyordu, işsizlik neredeyse yüzde 25’ti ve ülke düşük büyüme ile yükselen enflasyonla başa çıkmaya çalışıyordu.

Halk hükümetin günlük elektrik kesintileri, içme suyu kıtlığı, sonlu toplumsal sıhhat hizmetleri, zayıf internet irtibatı üzere en temel ihtiyaçları sağlama konusunda bile eksik kalmasına karşı büyük bir öfke duyuyordu.

‘Orta sınıf kalmadı’

Ekim 2019’da hükümetin yakıt ve WhatsApp üzere servislerde vergi artırımına gitme planları, makus yönetilen iktisada karşı toplu protestoları şiddetlendirdi.

Bu protestolar hükümetin istifasıyla sonuçlandı.

  • Lübnan’da bir yılını dolduran protesto hareketi neyi başardı?

Lakin ülkenin en önde gelen gazetelerinden L’Orient-Le Jour’un da belirttiği üzere protestolar yalnızca “WhatsApp vergisiyle ilgili” değildi.

Beşerler sürdürülebilir olmayan borç idaresi ve ekonomik sıkıntılarda pratik tahlillerin üretilememesinden şikayetçiydi.

124678458 e71b3474 0a61 40eb 9018 0449b9c2bf52Getty Images 2019’daki protestolar sırasında ülkedeki siyasi değişim daveti yükselmişti.

Pek çok kişi yıllardır ülkenin siyasi sahnesini ele geçiren, ülkenin problemlerindense kendi refahını düşünen yönetici seçkinleri suçluyordu.

Pandemi ise iktisada bir darbe daha vurdu. Turizmin yüzde 70’e yakın azalması en büyük etkenlerdendi.

İktisat 2021’de tekrar açıldığında, para ünitesindeki kıymet kaybı besin, yakıt ve ilaç ithalatında daha yüksek fiyatlar ödenmesine yol açtı. Enflasyon arttı, kıtlıklar yaşandı.

  • Lübnan’ın elektriğinin yüzde 25’ini karşılayan Karadeniz Holding, ülkede elektrik üretimini durdurdu

Akaryakıt ve tüp istasyonlarında, hatta fırınlarda uzun kuyruklar oluşmaya başladı. Elektrik kesintileri ve artan fiyatlar ekmek üretimini de azaltmıştı.

Nathalie bugün temel gereksinim unsurlarına ya ulaşılamadığını ya da çok değerliye mal olduğunu söylüyor.

“Fakir beşerler hala bedelini epeyce kaybeden Lübnan lirasıyla fiyat alırken zenginler dolarla ödeme alıyor ya da dışarıdan dolar alıyorlar. Artık orta sınıf kalmadı.”

200’den fazla kişinin hayatını kaybettiği ‘ihmalden kaynaklanan’ patlama

4 Ağustos 2020’de, Beyrut Limanı’nda depolanan amonyum nitratın patlaması sonucunda en az 218 kişi hayatını kaybetti ve 7 binden fazla kişi yaralandı. Yaklaşık 300 bin kişi de evsiz kaldı.

Halk, yaşananlarda hükümetin “ihmali olduğunu” söylüyor ve politikleri “yolsuzluk yapmakla” suçluyor.

  • Beyrut’taki son şiddet olayı iç savaşa dönüş dehşetlerini körükledi
124678464 924f2364 8b0b 46b7 8218 6416746262b4Getty Images Patlama sonrası Beyrut Limanı.

Bu krizlerin sonuçları ekonomiyi alt üst etti. Ülke içinde ve dışında siyasi değişim davetleri yükselmeye başladı.

Nathalie, “Hükümette ve ülke idaresinde 50 yıldan fazladır birebir siyasi partiler var. Onların kendilerini kanıtlama bahtı oldu. Başarısız olduklarını kabul etmeleri gerekir” diyor.

Uzmanlara nazaran Lübnan siyasetinin bir sorunu de, devam ettirdiği konfesyonizm sistemi. Bu demek oluyor ki, ülkedeki farklı dini toplulukların temsili için parlamentoda demografik yoğunluğa nazaran koltuk sayısı belirleniyor.

Lübnan’da resmi olarak Müslüman, Hıristiyan, Dürzî ve Museviler olmak üzere 18 dini topluluk var. Parlamentodaki 128 sandalye, Hıristiyan ve Dürzilerin dahil olduğu Müslümanlar ortasında eşit olarak paylaştırılıyor.

Muhalefet kümesi Liqaa Tishreen’den Ghia Assaad, yeni partilerin “ilk sefer parlamentoya girmek için konfesyonel olmayan bir hareket istediklerini” söylüyor.

Nathalie de yeni kümelerin ve partilerin artık bu halde bir paylaşım olmasını istemediğini belirtiyor.

124678462 b2dffe1e df84 4aac aec5 325fe9e3b176Getty Images Güvenlik güçleri Eylül 2021’de Adalet Sarayı dışında toplanan Beyrut Limanı patlaması kurbanlarının aileleri ve aktivistlere müdahale etti.

‘Genç seçmenler intikam istiyor’

225 binden fazla kişi yurt dışında oy kullanmak için kaydoldu. Bu sayı 2018’dekinin üç katı.

Bu seçimlerde genç seçmenlerin oyları çok değerli. Nathalie diyor ki “Gençler fark etti ki onların aileleri, büyük anne ve babaları hakikat siyasi seçimleri yapamadı”.

“Onlar intikam almak istiyor: Beyrut patlamasından sorumlu tutulan, ülkeyi ekonomik olarak batıran, bizi gaz istasyonlarında, marketlerde ve fırınlardaki uzun kuyruklarda beklemeye itenlerden intikam almak.

“Biliyoruz ki bu seçimde tüm temsilcileri değiştiremeyeceğiz. Tahminen de parlamentodaki 10’dan fazla kişiyi değiştiremeyeceğiz. Lakin süreç bir şeyleri artık değiştirmekle ilgili değil. Beşerler büyük resme bakıyor, kendi ve çocuklarının geleceğini düşünüyor.”

124668057 whatsubjectGetty Images