Artık her yerde… Seviştiğimiz yatakta kabusumuzda

artik her yerde sevistigimiz yatakta kabusumuzda BhAStIKy

odatv image 62 0f42ea4c5bd64f

REPLİK 1

asarım ulennn

keserim ulennn

ben bu dünyayı

delik deşik ederim ulennn

Yönetmen/oyuncu bir arkadaşım, “Abi seni bir sinemada oynatacağım” dediğinde çaktırmadım ancak heyecanlandım. Ne palavra söyleyeyim, elli dokuz yıllık kalbim kıpır kıpır hareketlendi! Çabucak kendimce rollere çalışmaya başladım. Kâh Erol Taş’a dönüştüm, kâh Kadir İnanır’a… Yılmaz Güney’i de atlamadım alışılmış. Gerçi arkadaşım beni Robert de Niro’ya benzetmişti ya neyse!

Jönlük de bönlük de kıssa aslında. Bu saatten (yaştan) sonra değil “replik” çalışması, iki kelimeyi yan yana getirip ezberleyemem bile. “Ergenliğimde” bu türlü miydi? Varsayalım Örgütü’nün mecmuasının başyazısını ezberler, boykotlarda, otobüslerde, korsan şovlarda, ooo… Geçelim bu geçmiş “yalancı” şarkıları…

Bu durumda ben, oyunculuktan çok, “sinema teorisi”yle ilgili değişik fikirler geliştirebilirim! Dersem ne olur ki; dünya öne mi eğilir, yana mı devrilir!

GERÇEKLİK HİSSİMİZİ PİŞİRECEK BİR SİNEMA

Örneğin; tek ve iki gözü olan lakin beyni olmayan herkesin izleyebileceği, nemalanabileceği bir film… Öküz’ün trene baktığı üzere bakılacak bir sinema; gündelik hayattan ziyadesiyle koptuğumuz, sarhoş misali “bulutlarda uçtuğumuzu vehmederek” yaşadığımız için “gerçeklik duygumuzu” pişirecek bir film…

Latife bir yana… Sinema insanlığın haritasında harikulade değişimler/dönüşümler yaratmıştır. Dahası, öbür sanat tiplerini de bir oldukça etkilemiştir. Bu da yetmemiş, edebiyat sanatının yapıtlarına sarkmıştır. Cinsler ortası sarkıntılıklar üzere cinsler ortasında da önemli izdivaçlar meydana gelmiştir. Bu izdivaçlardan da yeni yeni “veledizinalar” dünyaya gelmiştir, gelmektedir.

Sorun şu ki malum sürate yetişemiyoruz. “İnsan”ın muhafaza-kâr yapısı ile “üst insan”ın tatminsizliği (ters versiyonu: libido dominandi/güce tapınma’nın ayarsızlığı) karşısında yüksek seviye bir zelzele yaşıyoruz.

Süreci algılamakta, mideye sindirmekte ve ona adapte olmakta zorlanıyoruz. Kalabalığın ortasına karışmak resmen bir elektrik azabı; virüs de eforu. Hayatın her alanını dijitalleştirirken, robotlaştırırken insanın kendi “doğal hızı” kayıplara karışı-yor. Ahenk sağlayamayanlar hafifçe hafife perdenin sağından solundan, olmadı önünden gerisinden sahneyi terk ediyorlar. Seyirciler de o denli natürel; koltukları boşal-tırken bile “Nereye gidiyoruz?” sorusuyla dizlerinin bağı çözülüyor. Endişe “ecel terle-ri” döktürüyor.

Sanırım “en süratli koşanlar”a methiye düzmeyi bırakıp süreci tüm boyutlarıyla algılamaya çalışmanın vakti gelip de geçti. Yalnızca görsel sanatlarda değil yazınsal sanatlarda da, gündelik hayatta da… Sosyal/siyasal/ideolojik (kültürel) tüm cephelerde “dört göz”e, sağlam sağduyulu beyne ve heyecanını/aşkını her şeye karşın yitirmeyen kalbe gereksinimimiz var.

Kıssanın hiç latifeye gelir tarafı yok zira. Kalmadı. İnsanlığı bu kadar erken terk etmek hazmedilebilir menü değil doğrusu. Şurada kaç bin yıldır sahnedeyiz ki?…

REPLİK 2

altını çiziyorum:

bu hayat

bu kadar yanlışlığı

kaldır(a)maz

Yanlışlık nerede? Sanırım her yerde. Geçmişimizde, bugünümüzde, kurguladığımız geleceğimizde. Gecemizde gündüzümüzde. Aşımızda ekmeğimizde, işimizde gücümüzde. O kadar ki konutumuzda barkımızda, seviştiğimiz yatakta yorganda, düşümüzde kâbusumuzda. Emeğimizin kutsallığında, kutsallığımızın satışa çıkarılışında, pazar alışverişinde. Özcesi bağlantı sistemini devreye soktuğumuz her yerde.

Yeri gelmişken vurgulanmalı. Gerçekte düzeneğin ta kendisine dönüştük. Devasa bir hapishaneyiz. Evvelce birileri “gözetim toplumu” diyordu. Panoptikon biziz artık; bir hapishane modeli değil. Dışımızdan gözetlemiyorlar; şahsen “içimize” sızdılar. Ruhumuzun en üretken yerine, beynimizin en kâşif köşelerine böceklerini yerleştirdiler. Kendimizden kendimizi klonladılar ve kendimizi kendimize böldüler. “Bölücülük” dedikleri şeyin “dik” âlâsını inşa ettiler.

Artık sormak gerekmez mi, “doğrular” nereye tüydü? Bildiğimiz “doğrular” ne kadar doğrulardı ki? Şahsen hayatın kendisi bilimle/teknikle sidik yarışına girişmedi mi? Mecburî muydu? İki başka kampa ayıramaz mıydık, bölücülüğü burada sahneye koyamaz mıydık? Örneğin; tabiatın, canlı tiplerin yeterliliği, hoşluğu, rahatı, huzuru için “hızlandırılmış” bilim/teknik. Öte yandan gündelik hayatı daha anlaşılabilir, sindirilebilir “normal hız”da oyuna sürseydik… Sanatla, sporla harmanlanmış/bütünleşmiş (bölünmemiş yani) koşut süreç. İkisi de “oyunculuk” gerektiriyor ki “hayat aşkımız” oradan kök salıyor. Değişiktir ki oyunda da fecî bölücüydü insanlık; kız çocuğu oyuncağı ile erkek çocuğu oyuncağı misal…

MEVSİMLİK SİNEMALAR

Kapitalizmin tabiatı üzerine nutuk dinleyecek yaşı çoktan geçtim. Sosyalizm ismine “işlenen suçlar” (“İşlenmeyen kabahat olur mu?” tartışmasına girişmeyelim; bir dilsel yüklem bu) aha işte! Sahi Rehber sinemasını izleyenler ne düşündüler? Kör Müzisyenler’in “imhası” hakkında örneğin. “Tarihin uydurmaları”ndan biri mi? Bir direktörün, bir senaryo müellifinin hezeyanları mı? Kim ateş olmayan yerden duman tüttüre-biliyorsa önünde hürmetle eğilirim. Yaratıcılığın “fıtratında” var zira.

Yanlışlık nerede mi? İnsanlığın binlerce yılda oluşturduğu “benliği” hiper süratte yok edip yeni bir “benlik” inşa etmenin sonuçları tahminen süreksiz olarak tatminkâr göründü, bundan hoşnut da kalındı. Pekala, uzun vadede neler oluyor/olacak? Marx’ın demesi “tek bilim dalı” olan “tarih/tarihi materyalizm” çok şey öğretti fakat biz hâlâ “özü aynı” yanlışlarda ısrarcıyız. Kapitalist de, sosyalist de, inanmışı inanmamışı da sineması mevsimlere nazaran vizyona sokmaktan öteki bir şey yapmıyor. Kış ise giyinin di-yor, yaz ise soyunun. İlkbahar ile sonbahar’ı ise “adaptasyon/asimilasyon safhası” olarak çok ciddiye almıyor. Halbuki emeğimizin tüm faturasını (bedelini) onlar ödüyor.

“Ehlileştikleri” taraflar yok mu? Var elbette! Birtakım felaketler çığır açıcı bir süratle geliyorum deyince… İnançlarla, ırklarla, renklerle (Oğuz Atay’ın ismini geçirelim burada!) “tehlikeli oyunlar”a girişmenin yanlışlığı anlaşıldı -sanırım… “Sanırım”ı ciddiye alalım lütfen zira “çok samimi” bir manzara sergilenmiyor hâlâ. Anlık “öfke” reflekslerimizde/repliklerimizde ırkına da verip veriştiriyoruz, cinsine cibilliyetine de, anasına avradına da, kızına kızanına da, Allah’ına Peygamber’ine de, dinine imanına da… Kısacası, ayarsızız! Gündelik hayatta Nazilik mutasyona uğramış/uğratılmış halde varlığını sürdürüyor.

Ekolojiyi hırpalama noktasında bir nebze ehlileştiler -gibi. “Yedi sülalenizi bellerim!” diyen bir tabiat bu. Latifesi hiç mi hiç yok. “Nüfus bombası” konusunda çok çeliş-kili varoluş sergiliyorlar. Kimi “doğal gıda”nın bu kadar nüfusu besleyemeyeceğini söylüyor, kimi ise “dönüştürülmüş gıda”yla elli milyar nüfusun rahatlıkla karnını doyurabileceğini…

Ve ancak sinemada gözden kaçan bir sahne var: insan’ın fizyolojik/biyolojik yapısının dışında da bir “ilerleme” gösterdiği; yalnızca iki ayağı üzerine durmakla kalmadığını, şuurunu ve estetik beğenisini de geliştirdiğini unutuyorlar. Kich’in bile, tanınan sana-tın bile bir “sonradan inşa” olduğunu unutuyorlar. Tabiatın “sonrasındakileri” gerisin geri ham yapabileceğini mi sanıyorlar ne! O denli şişer ki yeminle yaşadığımız gezegen havaya uçar, öteki gezegenler de toza dönüşür.

Sonuç mu? Koskoca bir baş karışıklığı… Lisanın aynasında “biz, siz, onlar” iç içe geçmiş görünüyor. İktidar, muhalefet ve elbette “yancı” tıpkı lisanı kullanıyor, daha ötesi birbirine “yamuk bakıyor” fakat ne hikmetse “hırlaşmanın tarihi” isimli sinema bir türlü “son”a ermiyor, tüm travmalarına karşın vizyondan inmiyor. Tanımsız bir ci-sim (gezegenler ötesi “dış mihrak”) nöronlarımızı yıkıma uğratıp gezegenimizi ele geçirmek istiyor da ondan mı acaba!

Uzatmayalım, aklımızı vicdanımızda toplayalım. Lütfen stoklamayalım, karaborsaya düşürmeyelim. Vicdanımızı her daim aklımızın yanında “oyuna” sokalım.

***

Alo, aloo, alooo! Mesih’ten Öncü’ye, Öncü’den “Rehber”e, gezegenler hangi karadeliğe/yörüngeye girdi? Gören/bilen var mı?…

Alaattin Topçu