Afganistan’da neden çok sık deprem meydana geliyor?

afganistanda neden cok sik deprem meydana geliyor fnn3cFrE

kapak 125500

125621553 afghangirlGetty Images

Afganistan’ın doğusundaki dağlık Paktika bölgesinde geçen hafta meydana gelen zelzelede 1000’den fazla kişi öldü, 3000 kişi de yaralandı.

Ülkede son 20 yılın en fazla can kaybına yol açan zelzelesi sonucu yüzlerce konut de yıkıldı.

Depremlerin nedeni, dünyanın yüzeyini oluşturan levhalardaki ani hareketlenme. Levhalar çarpıştığında, “fay hattı” denilen kırıklar oluşuyor.

Afganistan, Hint ve Avrasya levhalarının buluştuğu bir dizi fay çizgisinin üzerinde. Bu nedenle ülkede çok sık sarsıntı meydana geliyor. Afganistan’da yalnızca son iki haftada büyüklüğü 4’ün üzerinde 10 orta şiddette sarsıntı oldu. Son bir yılda ise büyüklüğü 1,5 ve 4 ortasında değişen 219 küçük zelzele meydana geldi.

BU ZELZELEDE NEDEN ÇOK CAN KAYBI VAR?

Afganistan’daki son zelzeleye, Hint ve Avrasya levhaları ortasındaki çarpışmadan kaynaklanan stress birikmesi neden oldu. ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’na nazaran sarsıntı Richter ölçeğine nazaran 5,9 büyüklüğündeydi.

ABD Federal Acil Durumlar İdare Kurumu’na nazaran bu büyüklük kabaca, 475 bir ton TNT’ye eşit ya da Hiroşima’ya atılan atom bombasından 37 kat daha güçlü.

Sarsıntı, 500 kilometre uzaklıktaki Pakistan ve Hindistan’da da hissedildi.

İngiltere Jeolojik Araştırmalar Kurumu’ndan sismolog Dr. Brian Baptie, zelzelenin bu kadar yıkıcı olmasının bir nedeninin de yerin yalnızca 51 kilometre altında gerçekleşmesi olduğunu söylüyor:

“Afganistan’ın bu bölümünde Himalaya Dağları’nın etekleri var. Burada tektonik levhalar direkt birbiriyle çarpışmıyor. Kısmen birbirlerine sürtünüyorlar. Bunun sonucu olarak da bu bölgedeki sarsıntılar daha sığ yerlerde oluyor ve sarsıntı yüzeye çok daha yakın noktalarda gerçekleşiyor.

“Bu sarsıntı yalnızca orta şiddetteydi fakat tesiri manasında çok yıkıcı oldu”

Afganistan’da öbür hangi zelzeleler olmuştu?

Birleşmiş Milletler (BM) İnsani İşler Uyum Ofisi’nin raporuna nazaran Afganistan’da son 10 yılda 7 binden fazla kişi sarsıntılarda can verdi. Zelzelelerde yılda ortalama 560 kişi hayatını kaybetti.

Ocak ayında ülkenin batısında arka arda yaşananan sarsıntılar sonucu 20’den fazla kişi hayatını kaybetmiş, yüzlerce mesken de yıkılmıştı.

2015’te, 7,5 büyüklüğündeki Hindikuş Depremi’nde 399 kişi öldü. Sarsıntı, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi üzere uzak yerlerde de hissedilmişti. Mart 2022’de Hindikuş Dağları’nda art geriye meydana gelen iki sarsıntı da 1100 kişinin vefatına yol açtı.

Afganistan’ın kuzeyindeki Takhar ve Badakşan bölgelerinde Mayıs ayında meydana gelen zelzelede yaklaşık 4000 kişi öldü. Yaklaşık 100 köy ve 16 bin mesken yıkılır ya da hasar görürken, 45 bin kişi de evsiz kaldı.

Aynı bölgede Şubat 1998’de meydana gelen zelzele de 4 binden fazla can almış, 15 bin kişiyi de evsiz bırakmıştı.

DEPREMLER NEDEN BÜYÜK HASARA YOL AÇIYOR?

Dr. Baptie, Japonya ve Güney Amerika ülkelerinde daha sık zelzele olduğunu söylüyor. “Ancak Afganistan bilhassa tehdit altında. Zira binalar zelzeleye güçlü değil. Ahşap ve kerpiçten yahut zayıf betondan konut yapıyorlar” diye de ekliyor.

Afganistan’ın dağlarındaki sarsıntılarda, sarsıntının yol açtığı toprak kaymaları da büyük hasara yol açabiliyor.

Toprak kaymaları, dağ köylerindeki meskenleri dümdüz edebiliyor ve tıpkı vakitte ırmakların akışını engelleyip, geniş bir alanda sel felaketine yol açabiliyor.

125585312 getty speraGetty Images Kerpiç ve ahşap konutlar, zelzelelerin yol açtığı toprak kaymalarında yıkılıyor.

Bazen bir zelzele felaketinin haberi, yetkili makamlara birkaç günde ulaşabiliyor.

Toprak kaymaları birebir vakitte yolları tıkayıp, kurtarma vazifelilerinin ve yardım materyallerinin uzak dağ köylerine ulaşımını engelleyebiliyor. Yağmur, kar, sis ve çok soğuk üzere berbat hava şartları da sık sık kurtarma çalışmalarını olumsuz etkiliyor.

BM, geçen haftaki zelzelenin bilhassa berbat bir vakitte meydana geldiğini açıkladı. Yapılan yazılı açıklamada “Afganistan, 3,5 milyon kişinin ülke içinde meskenlerinden olduğu, büyük insani kriz yaşayan bir ülke. Milyonlarca kişi de artan yoksulluk ve açlıkla birlikte hayatta kalmaya çalışıyor” denildi.